ภัยมืดบนฟ้าใส: รู้จัก CAT (Clear Air Turbulence) หลุมอากาศที่เรดาร์มองไม่เห็น
เวลาเรานั่งเครื่องบินแล้วเจอสภาพอากาศแปรปรวนหรือ "หลุมอากาศ" (Turbulence) หากมองออกไปนอกหน้าต่างแล้วเห็นกลุ่มเมฆฝนฟ้าคะนองดำทะมึน เราก็คงพอเข้าใจได้ว่าความสั่นสะเทือนนั้นมาจากไหน แต่คุณรู้หรือไม่ว่า... หลุมอากาศที่สร้างความท้าทายที่สุดให้นักบินและก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้โดยสารได้มากที่สุด คือหลุมอากาศที่ซ่อนตัวอยู่ในสภาพฟ้าใส ไร้เมฆ ซึ่งในทางการบินเราเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า CAT หรือ Clear Air Turbulence
CAT (Clear Air Turbulence) คือความแปรปรวนของกระแสอากาศที่เกิดขึ้นในบริเวณที่ท้องฟ้าแจ่มใส มักพบบนระดับความสูงที่เครื่องบินพาณิชย์ใช้ทำการบิน (ประมาณ 20,000 - 40,000 ฟุต) สาเหตุหลักมักเกิดจากการตัดกันของกระแสลมกรด (Jet Stream) ซึ่งเป็นแนวกระแสลมที่มีความเร็วสูงมาก เมื่อลมที่มีความเร็วต่างกันมาปะทะกัน จะเกิดเป็นระลอกคลื่นอากาศที่ปั่นป่วนและรุนแรง
สาเหตุที่ CAT ถูกขนานนามว่าเป็น "ภัยมืด" เป็นเพราะ เรดาร์ตรวจอากาศ (Weather Radar) บนหัวเครื่องบินนั้น ทำงานโดยอาศัยหลักการส่งคลื่นวิทยุไปกระทบกับ "หยดน้ำ" หรือ "เกล็ดน้ำแข็ง" ในก้อนเมฆ แล้วสะท้อนกลับมาประมวลผลเป็นภาพบนหน้าจอ แต่เนื่องจาก CAT เกิดขึ้นในบริเวณที่มวลอากาศแห้ง ไม่มีทั้งความชื้นและก้อนเมฆ คลื่นเรดาร์จึงทะลุผ่านไป หน้าจอในห้องนักบินจึงแสดงผลว่าเส้นทางข้างหน้าปลอดภัย ไร้สิ่งกีดขวาง ทำให้นักบินไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้าทางสายตาหรือจากอุปกรณ์บนเครื่องเลย กว่าจะรู้ตัว เครื่องบินก็อาจพุ่งเข้าชนกับความปั่นป่วนอย่างรุนแรงแล้ว
CAT อันตรายหรือไม่?
ส่วนใหญ่
- ไม่เป็นอันตรายต่อโครงสร้างเครื่องบิน
- เครื่องบินพาณิชย์ถูกออกแบบให้รับแรงสั่นสะเทือนได้
แต่ CAT อาจเป็นอันตรายต่อ
- ผู้โดยสารที่ไม่คาดเข็มขัดนิรภัย
- ลูกเรือที่กำลังเดินบริการ
ดังนั้นเมื่อคาดว่าจะเจอ CAT นักบินมักเปิดสัญญาณ
Fasten Seat Belt
ทันที
ระดับความรุนแรง
Light CAT
- เครื่องสั่นเล็กน้อย
Moderate CAT
- รู้สึกสั่นชัดเจน
- เครื่องบินยังควบคุมได้ปกติ
Severe CAT
- เครื่องบินกระแทกขึ้นลงรุนแรง
- ผู้โดยสารอาจถูกเหวี่ยงหากไม่คาดเข็มขัด
Extreme CAT
- พบได้น้อยมาก
นักบินรู้ได้อย่างไร?
CAT มองไม่เห็นด้วยเรดาร์ตรวจอากาศทั่วไป
นักบินจึงใช้
- Weather Forecast
- SIGMET
- PIREP (Pilot Report)
- ข้อมูลจากเครื่องบินลำหน้า
ตัวอย่าง
ATC:
"Moderate CAT reported at FL350."
นักบินอาจเปลี่ยนระดับบินเพื่อหลีกเลี่ยง
CAT กับ Turbulence จากพายุ ต่างกันอย่างไร?
CAT
- ไม่มีเมฆ
- ไม่มีฝน
- เกิดจาก Jet Stream หรือ Wind Shear
Convective Turbulence
- เกิดจากเมฆฝนฟ้าคะนอง
- มักเห็นได้จาก Weather Radar
เพื่อรับมือกับภัยมืดนี้ นักบินต้องอาศัยการวางแผนเส้นทางบินล่วงหน้าจากข้อมูลอุตุนิยมวิทยา และคอยฟังการรายงานสภาพอากาศจากเครื่องบินลำอื่นที่บินล่วงหน้าไปก่อน (PIREP - Pilot Report) นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่กัปตันมักจะประกาศและแนะนำให้ผู้โดยสาร "รัดเข็มขัดนิรภัยไว้ตลอดเวลาที่นั่งอยู่กับที่" เพราะ CAT สามารถเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อแบบไม่ทันตั้งตัว
ความรู้เรื่องอุตุนิยมวิทยาการบิน (Aviation Meteorology) และความเข้าใจในข้อจำกัดของระบบเรดาร์ ถือเป็นเพียงเศษเสี้ยวหนึ่งของวิชาความรู้พื้นฐานที่ผู้สอบคัดเลือกนักบินฝึกหัด (Student Pilot) ทุกคนต้องทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ การสอบแข่งขันเพื่อแย่งชิงที่นั่งในสายการบินจำเป็นต้องอาศัยการเตรียมความพร้อมขั้นสูงสุด ทั้งในด้านวิชาการ ไหวพริบ และการตัดสินใจ สำหรับใครที่กำลังทุ่มเทอ่านหนังสือเพื่อสานฝันการเป็นนักบิน การมีตัวช่วยที่เจาะลึกและตรงประเด็นจะช่วยย่นระยะเวลาและเพิ่มความมั่นใจให้คุณได้เกินร้อยครับ
